Prawo rodzinne
Prawo rodzinne to zespół norm, które regulują osobiste, majątkowe i wynikające z przysposobienia, opieki czy kurateli stosunki pomiędzy małżonkami, krewnymi oraz osobami trzecimi. Przedmiotem tego prawa jest istnienie i funkcjonowanie rodziny.
W Polsce wszystkie kwestie związane z prawem rodzinnym reguluje Kodeks rodzinny i opiekuńczy z lutego 1964 roku (wielokrotnie nowelizowany), a także Kodeks cywilny i szczegółowe ustawy. Kodeks rodzinny i opiekuńczy stanowi źródło prawa rodzinnego w ustawodawstwie polskim i zarazem uzupełnienie przepisów Kodeksu cywilnego. Podstawowymi założeniami zawartymi w tych dwóch aktach prawnych są:
- Zasada równości małżonków.
- Zasada trwałości małżeństwa.
- Zasada zabezpieczenia losów dzieci.
- Zasada równouprawnienia dzieci pozamałżeńskich z dziećmi zrodzonymi w małżeństwie.
Kodeks rodzinny i opiekuńczy normuje także m.in.:
- instytucję separacji,
- przepisy o usposobieniu,
- konkordatowe formy zawarcia małżeństwa,
- wybór nazwisk noszonych przed zawarciem związku małżeńskiego,
- zakaz stosowania kar cielesnych przez rodziców bądź prawnych opiekunów dziecka.
Własne uregulowanie praw rodzinnych posiada również Traktat konstytucyjny UE. W rozdziale II tego traktatu zostało zawarte prawo do założenia rodziny i zawarcia małżeństwa, prawa dziecka, ochrona życia rodzinnego i zawodowego, równouprawnienie kobiet i mężczyzn, a także zakaz dyskryminacji i prawo do różnorodności kulturowej, religijnej oraz językowej. Prawa te zostały znacząco rozwinięte, również z punktu widzenia teorii praw człowieka.
Prawo rodzinne zaczęło istnieć w XVIII wieku. Wtedy to bowiem państwo po raz pierwszy podjęło się ingerencji w stosunki rodzinne. Jednym z aktów normujących prawo rodzinne był Kodeks Napoleona. Zawarto w nim dyrektywy władzy ojcowskiej (ojciec miał prawo do tzw. karcenia domowego). Wiek XIX wprowadził sankcje przeciwko nadużywaniu tej władzy i karcenia dzieci. Wprowadzone wówczas ABGB (Powszechny kodeks obywatelski) i BGB (ogólnoniemiecki kodeks cywilny) umożliwiły dzieciom prowadzenie samodzielnej działalności gospodarczej.
Dzisiejsze prawo rodzinne (familijne) normuje powiązania społeczne wynikające z małżeństwa (np. stosunki majątkowe miedzy małżonkami lub powstające w wyniku zawarcia małżeństwa,), zależności miedzy rodzicami a dziećmi oraz te wynikające z pokrewieństwa oraz opieki.
Podstawowymi pojęciami związanymi z prawem rodzinnym są: małżeństwo, opieka, kuratela, przysposobienie, pokrewieństwo, władza rodzicielska, powinowactwo i obowiązek alimentacyjny.